Edebiyat

Dün ki yazımızda Cemal Paşa’yı incelemiş Talat Paşa’yı da yazacağımızı dile getirmiştik.
Talat Paşa; Osmanlı Devletinin son döneme damgasını vurmasının yanında teşkilatçılık anlayışıyla da mühim bir öneme sahip olmuştur.
Asıl adı Mehmet Talat’idi..
1874,Edirne doğumludur.
Çeşitli mason localarına üyeliğiyle birlikte Bektaşi loncasına da üyeliği iddialar arasındadır. Tam somut bir mason belgesi yoktur. Ama onu yükselten ve Osmanlı Devlet siyasetinin belirleyicisi olmasına sebep olan olay Bab-ı Ali Baskınıdır.
Talat Bey’in hayatı 31 Mart vakasının gerçekleşmesiyle de bir kırılma noktası yaşamıştır. Öyle ki 31 Mart Vakası’ndan evvel sade bir diplomat olabilmiş o durumda azledilmeler ve hapis cezalarıyla kesintilere uğramıştır.
Jön Türkler yapılanmasıyla gençlik zamanında tanıştı ancak tam bir yetkili olmadı.1907 yılında OSMANLI İTTİHAT VE TERAKKİ CEMİYETİ’nin tüm Avrupa-Balkan ve Osmanlı’da teşkilatlanmasını sağlayan iki kişiden biriydi.
Bir diğer isim ise Bahaddin Şakir Bey’dir.
31 Mart Vaka’sı gerçekleştiğinde ve 2.Abdülhamit Han Hazretleri tahtan indirildiğinde;Reşat Efendi’ye tahta çıktığını bildiren heyetin başkanlığını üstlenmişti.
Daha sonra 8 Ağustos 1909-4 Şubat 1911 arası Dahiliye Nazırlığı yaptı. Umumiyeyi memnun edemediği sebebiyle görevinden istifa etti..
Türk siyaset tarihinin ve Osmanlı Devleti tarihinin en önemli siyasi olaylarından biri olan Bab-ı Ali Baskın’ını planlayan ve örgütleyen isim Talat Paşa idi. Said Halim Paşa kabinesinde 12 Haziran 1913’te yeniden Dahiliye nâzırlığına getirildi. Bu tarihten itibaren Talat Bey devletin siyasetinin en önemli belirleyicilerinden biri oldu.
Kendisinin de Dahiliye Nazırlığı le birlikte bahsimizde geçen ÜÇ PAŞA İKTİDARI başlamış oldu.
Mehmet Talat Paşa, 1.Dünya Savaşı sırasında İttihat ve Terakki Cemiyetinin en belirleyici isimlerindendi. Savaşa girme konusunda İttihat ve Terakkî Cemiyeti içinde beliren fikir ayrılığında savaşa katılma taraftarı gruba dolaylı destek vererek Osmanlı Devleti’nin böyle bir karar almasında etkili oldu.
Talat Paşa şüphesiz ki siyasi hayatı boyunca sayısız mühim konularda kararlar almıştır. Ancak en önemli kararı ve kendisinin bizzat kanunlaştırdığı Ermeni Tehciriydi. Tarihler ise 27 Mayıs 1915’i gösteriyordu.
Talat Bey’in hayatında ki bir diğer önemli detay ise sadrazam oluşuydu. Öyle ki tarih açısından önemi ise Osmanlı Devleti’nde bir mebusun ve bir Nazırın ilk kez sadrazam oluşuydu.
Sultan Reşad’ın vefatından sonra Vahdettin Efendi tahta geçince sadaret makamına istifasını sundu ancak Vahdettin ‘devlette devam esastır.’ anlayışıyla göreve devam etmesini söyledi ve istifasını kabul etmedi.
Ruslarla yapılan Brest-Litowsk Anlaşmasının metnini hazırlayan yetkililer arasında Talat Paşa vardı.Ruslardan Kars-Ardahan gibi  vilayetler tekrar alınmasında bugünkü sınırların çizilmesinde Talat Paşa’nın büyük bir mücadelesi mevcuttur.
1. Dünya Harbinin yıkıcı sonucu tüm devlet ve milletin üzerinden silindir gibi geçmiş ancak İttihatçiları ayrıca darmadağın etmişti.. Talat Paşa’da bu harbin mekus sonucunun bedelini fazlasıyla ödeyerek önce istifasını verdi sonra da ülkeyi terk etmek durumunda kaldı..
Damat Ferit Paşa hükümeti tüm İttihatçılar gıyabında bir mahkeme kurdu ve hepsinin gıyabında yargılanmasını hükümet isteği olarak vurguladı..
İlginç olan şudur ki  Damat Ferit Paşa hükümeti sadece üç paşanın idamını istedi,rütbelerini söktü ve paşalık ünvanlarını aldı..
Onlar ise Enver-Cemal ve Talat’tan başkaları değildi..
Talat Paşa yurt dışında teşkilatlanmaya,bağlantılarını kullanıp tekrar Avrupa ve Balkanlarda İttihat ve Terakki’yi canlı tutma hayalinden vazgeçmedi.. Ve kısmen bunu başardı..
Almanya’da Şark Kulübü kurarak Anadolu Direnişine ve kuzey yaylalarında ki kardeşi Enver’e maddi yardımlar sağlamayı başardı.
Bunun yanında Halide Edip-Galip Kemali gibi direnişin mühim isimleriyle mektuplaştı ve Avrupa’da ki ahvali Anadolu’ya aktardı..
Mustafa Kemal ile haberleşip telgraflaştığı da söylenmektedir.
Her şey Talat Paşa’nın lehine dönerken ve bir düzene oturmuşken beklenmeyen bir gelişme oldu..
Taşnak Cemiyeti Avrupa’da teşkilatlandı ve bir ölüm listesi hazırladı.
Maksat ise İstanbul’dan Avrupa’ya kaçan İttihat ve Terakki yetkililerini öldürmekti..
Bu noktada liste başı elbette ki Talat Paşa idi..
Bir gün  Berlin’nin Charlottenburg semtindeki Hardenbergstrasse’deki evinin önünde yakın mesafeden başına ateş etmek suretiyle öldürüldü.
Suikastci ise Almanya’ya gazeteci olarak girmiş olan ve bir Taşnak militanı ve Ermeni olan Soğomon Tehriyan’dı..
Tarihler ise 15 Mart 1921’di..Yakalanan Tehliryan cinayeti işlediğini itiraf etti.
İki günlük yargılamadan sonra, Türk tarafının gösterdiği savunma tanıkları dahi dinlenmeden hakkında beraat kararı verildi. Karara gerekçe olarak Tehliryan’ın tehcirden dolayı travma ve cinnet geçirmesi gösterildi. Ve bugünden sonra Avrupa’nın ‘sözde Ermeni soykırımı(!) safsatası başlamıştır.Talat Paşa’nın Berlin’deki Türk mezarlığında bulunan naaşı, 1943 yılında alınan Bakanlar Kurulu  kararı ile Türkiye’ye taşındı. Gömüldüğü yerden çıkarılan, bayrağa sarılan ve çiçekler içinde, özel bir vagonla İstanbul’a getirilen naaş, 25 Şubat 1944 günü Sirkeci Gar’ında kalabalık bir topluluk tarafından karşılandı..’İttihatçılar ölür ittihatçılık ölmez..!!’ sloganları eşliğinde top arabasıyla ve törenle Abide-i Hürriyet şehitliğine taşındı ve burada defnedildi.
Ruhu şad olsun.. Dua ile..

Devletin bazı dönemleri vardır şahsiyetler o döneme isim verir.. 630 yıl 7 kıtaya hükmetmiş bir devletin de böyle zamanları olmuştur. Bunlara en güzel örnek Sokullu Mehmet Paşa olarak bildiğimiz dönemdir. 3 padişah dönemine bir vezir-i azamın isminin verilmesi tesadüfi değildir,o döneme damgasını vurmuş kıymetli bir devlet adamı hüviyetini kazanmıştır.
Osmanlı Devleti’nin bir dönemi vardır ki 5 yıl sürmüş ama devletin en fırtınalı 5 yılı bu dönem olmuştur. ‘Üç Paşalar İktidarı’  ismi ise bu dönem Osmanlı Devleti’nin kudretli 3 devlet adamının o döneme damgasını vurduğundan ileri gelmiştir.
-Talat Paşa..
-Enver Paşa..
-Cemal Paşa..
Bu paşaların hayatlarını yazabilmek adına mecmualar lazım gelir.
Hayatlarına devlet kademesinin hemen hemen her safhasını sığdırmış, neredeyse devlet adına hayati tüm kararları alabilmiş devlet adamları..
Bir kaç yazı öncesinde ‘Bir Garip Hikaye-Enver Paşa’adıyla yazdığımız yazı da Enver Paşa hakkında detaylı bilgi vermiştik..
Bu yazımızda Cemal Paşayı detaylı inceleyeceğiz.. Ve neden üç paşalar iktidarı denildiğinin üzerinde duracağız..
Telaş edilmesin.. Talat Paşa ile ilgili detaylı bir yazı hazırlığı içerisindeyim..
Az biraz zaman..
Öncelikle şuradan başlayalım:
3 paşanın ortak özelliği hepsinin de İttihat ve Terakki kökenli oluşudur..
Talat Paşa Dahiliye Nazırı,Enver Paşa Harbiye Nazırı,Cemal Paşa ise Bahriye Nazırlığını aynı anda yapmış,aynı kabinede yer alarak devlet adına mühim kararlara imza atmışlardır.
Bir diğer ortak özelliklerden biri de Dünya savaşının kaybedilişinden sonra aynı Alman denizaltı ile ülkeyi terk etmek zorunda kalmaları oldu..
İşte bu noktadan sonra 3 paşanın yolları pek nadir kesişti..
CEMAL PAŞA..1872-1922
Cemal Paşa 1898 yılında 3.Ordu kurmay başkanı oldu ve Selanik’te bulunduğu sırada İttihat ve Terakki’ye katıldı. İttihat ve Terakki’nin tüm Rumeli’de ki teşkilatlanmasını sağladı..
1907’de 3.Orduya atanarak burada Kol ağası Mustafa Kemal ile tanıştı ve teşkilatlanma noktasında birlikte çalışmalarda bulundular..
1909 yılında Çukurova’da Ermeni isyanını şiddetle bastırdı ve Adana valisi oldu..
1911’de Arap aşiretlerinin çıkarmış olduğu isyanlarının tamamını bastırdı ve burada Bağdat Valiliği yaptı..İttihat ve Terakki’nin baskılarından sonra istifa eden M.Said Paşa hükümeti istifa edince İstanbul’a geri döndü..
1913 yılında Tuğgeneral oldu,11 Mart 1914 yılında Talat Paşa hükümetinde Bahriye Nazırı oldu;Fransız yanlısı olmasıyla bilinen Cemal Paşa Talat ve Enver Paşa’nın telkinleriyle Almanya-Osmanlı müttefikliğine onay verdi.
Osmanlı Devleti’nin 1.Dünya Harbi kabusundan sonra bu kabusa sebep olan İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin önde gelen isimleri (ki bu 3 paşa da içlerinde) ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.
Cemal Paşa ise 1919 yılında İngilizler ile mücadele içinde bulunan Afgan ordusunun modernizasyonunda büyük rol oynadı.
Bolşevik İhtilali patlak verince Enver Paşa’nın yanına Tiflis’e geçti. Ağırlaşan Bolşevik zulmü sebebiyle orada yaşayan Türklerin teşkilatlanması ve Turancılık faaliyetleri organize etti.
Bu sırada Anadolu Milli Mücadele Reis’i Mustafa Kemal ile iletişime geçerek Anadolu’ya gelmek istediğini söyledi;Mustafa Kemal bu duruma onay verdi.
Hazırlıkların son aşamasında Ankara Hükümeti Tiflis Büyükelçisi Ahmet Muhtar Bey ile bir akşam yemeği yedikten sonra  son bir toplantı yaptı.
21 Temmuz 1922’de, Türkiye’ye dönme hazırlıkları içindeyken Tiflis’te Karakin Lalayan ve Sergo Vartanyan adlı iki Ermeni komitacı tarafından öldürüldü.Bu suikastın, Stalin’in emriyle, o sırada Gürcistan Çeka’sının başında olan Beria tarafından tertiplendiğine dair iddialar vardır. Cenazesi Doğu Cephesi Komutanı Kazım KARABEKİR tarafından Erzurum’a getirilerek Karskapı Şehitliği’ne defnedildi.

Tarihler 27 Nisan 1909’u gösterdiğinde Osmanlı İmparatorluğu ve hakim olunan tüm coğrafya bir dönüm noktası yaşıyordu.
Ve 33 yıllık bir dönem bitmek üzereydi.Çalışma odasında sükunetle oturan bir padişah vardı ve mahzundu. Onca mücadeleler aklından çıkmıyor yaşadığı her zalimliği aklından geçiriyordu. Yine de bıkmamış usanmamış mücadelesini son raddeye kadar vermişti.
Padişah olarak tebaasının aziz hakkını sonuna dek savunmuş; halife olarak ise tüm İslam aleminin sonuna kadar arkasında durma dirayetini göstermişti. Yapmış olduğu mücadelelerinin neticesinin bu odada öğrenmiş, zalimlerin planlarını bu odada çürütmüş hain planlarını bu odada boşa çıkarmıştı.
Devlet gelenek ve göreneklerini bu odada sonuna kadar yaşamış ve yaşatmıştı. Kendi deyimiyle; bu odada  bu aziz milletin herhangi bir kararına abdestsiz imza atmamıştı.
33 yıl boyunca devletini ayakta tutan, dini İslam’a bir halife olarak hizmet eden padişah mahzun bir şekilde sadece oturuyordu.. İçinden ‘yaptığım tüm hizmetlerin üzerine bir kara çarşaf serdiler.. Ama hamdolsun Allah gördü..’
Öyle ki ona karşı kılıç kuşanmış şairler (ki başlarında Mehmet Akif Ersoy gelir..) o gittikten sonra kıymetini anlamış olacaklardı. Ama her şey için çok ama çok geç olacaktı.
Olayların 27 Nisan 1909’a dayanmasına sebep olarak 31 Mart olayı gösterildi. Bizim 31 Mart Olayı olarak bildiğimiz bu talihsiz olay Miladi takvim ile 13 Nisan’a denk gelmiştir. 31 Mart Olayı’nda çıkan tüm olumsuzluklar tek bir yere fatura edildi.. O da 33 yıl boyunca bu tebaa için ve bu ümmet için kendinden vazgeçmiş olan 2.Abdülhamit Han Hazretleriydi.. Halbuki 31 Mart Olayı’nı avcı taburları başlatmış-körüklemişti, avcı taburları da 3.Orduya bağlı birliklerdi.
Tüm bu zinciri mahzun padişah kurabiliyordu ancak görmek istemeyenler için tek sebep kendisiydi..
Tüm bu düşünceler içindeyken kapı çaldı.. Karşısında ‘tahttan indirildiğinin’ beyanını iletecek olan ekip belirdi.. Padişah hazretleri yüzlerine bakmadı, bakmaya lüzum yoktu tanıyordu..
Emanuel Karasu-Selanikli bir yetkili-Yahudi bir cemaat lideri-İttihat Terakkili bir paşa ve Esat Toptani..
2. Abdülhamit Han hazretleri hepsini tanıyordu ama Esat Toptani’yi başka tanıyordu. O Arnavutlu bir ırkçıydı Balkan Savaşında Osmanlı ordusunu arkadan vurmuş bir haindi.. Teşkilatı Mahsusa raporlarında ismi bizzat padişahın önüne gelmiş bir isimdi..
Padişah Hazretleri önünde sergilenmiş tiyatroyu vakur bir şekilde izledi.. Boyun bükmedi.. Her şeyin asıl sebebi Filistin topraklarını Yahudilere peşkeş çekip satmamış olmasıydı biliyordu..
Tarih ironilerle doludur.. Padişah Hazretleri ev hapsinde tutulduğu bu köşkte o günü dün gibi hatırlıyordu..
Selanik’teki bu köşk Alatin Köşk’ydü ve bir Yahudi’ye aitti.. Cuntanın Padişah Hazretlerine mesajı çok netti..
Sultan 2.Abdülhamit Han masasının başında Suriye’de bulunan Şeyhi Mahmut Ebu Şamat’a gönderdiği şu mektupta her şeyi anlatmıştı: (Mektup elimize ulaşmış yazılı belgedir.)
“Ancak ve ancak ‘Jön Türk’ ismiyle maruf ve meşhur olan İttihat Cemiyeti’nin rüesasının tazyik ve tehdidiyle Hilâfet-i İslâmiyeyi terke mecbur edildim. Bu ittihatçılar, Arazi-i Mukaddese ve Filistin’de Yahudiler için bir vatan-ı kavmî kabul ve tasdik etmediğim için ısrarlarında devam ettiler. Bu ısrarlarına ve tehditlerine rağmen ben de katiyen bu teklifi kabul etmedim. Bilâhare yüz elli milyon altun İngiliz lirası vereceklerini vaat ettiler. Bu teklifi dahi katiyen reddettim ve kendilerine şu sözle mukabelede bulundum: ‘Değil yüz elli milyon İngiliz lirası, dünya dolusu altın verseniz bu tekliflerinizi katiyen kabul etmem! Ben otuz seneden fazla bir müddetle Millet-i İslâmiye’ye ve Ümmet-i Muhammediye’ye hizmet ettim. Bütün Müslümanların ve salatin ve Hulefa-i İslâmiyeden aba ve ecdadımın sahifelerini karartmam ve binaenaleyh bu tekliflerinizi mutlaka kabul etmem’ diye kat”î cevap verdikten sonra hal’imde ittifak ettiler. Ve beni Selanik’e göndereceklerini bildirdiler. Bu son tekliflerini kabul ettim ve Allah Teâla’ya hamd ettim ki ve ederim ki; Devlet-i Osmaniyye ve Alem-i İslâm’a ebedî bir leke olacak olan tekliflerini, yani Arazi-i Mukaddese ve Filistin’de Yahudi devleti kurulmasını kabul etmedim. İşte bundan sonra olan oldu. Ve bundan dolayı da Mevlâ-yı Müteal Hazretlerine hamd ederim.”

Sultan 2.Abdülhamit Han Hazretlerinin ve mukaddes davada mahzun bir şekilde ya da şanlı vakur bir şekilde vefat etmiş tüm devlet büyüklerimizi şükran, hasret ve rahmetle anıyor, aziz emanetleri olan bu vatan ve devletimizi payidar edeceğimizin sözünü vermek istiyorum..